Tư vấn ngay:
Tranh chấp thừa kế đất đai là dạng tranh chấp thường phát sinh giữa những người thừa kế khi phân chia di sản do cha mẹ hoặc người thân để lại. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp, các bên có bắt buộc phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất trước khi khởi kiện hay có thể nộp đơn trực tiếp đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền? Việc xác định đúng loại tranh chấp sẽ giúp người dân lựa chọn trình tự giải quyết phù hợp theo quy định pháp luật.
1. Tranh chấp thừa kế đất đai có bắt buộc hòa giải tại UBND xã không?
Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải ở cơ sở. Trường hợp các bên không tự hòa giải được thì thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp theo quy định.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tranh chấp đất đai và tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất. Đây là hai dạng tranh chấp khác nhau và có thể có sự khác biệt về điều kiện khởi kiện tại Tòa án.
Đối với tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, các bên tranh chấp không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Nguyên nhân là tranh chấp này thuộc nhóm tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất, nhưng không phải mọi trường hợp đều được xác định là tranh chấp đất đai theo nghĩa phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện.
Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định rằng đối với những tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất, trong đó có tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất và chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất, thì thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp không phải là điều kiện khởi kiện vụ án.
Như vậy, nếu phát sinh tranh chấp về việc phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, người có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm có thể nộp đơn khởi kiện trực tiếp đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền mà không bắt buộc phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã trước đó.
Tuy nhiên, nếu nội dung tranh chấp thực chất là tranh chấp đất đai thuộc trường hợp pháp luật quy định phải hòa giải tại UBND cấp xã thì người dân vẫn cần thực hiện thủ tục hòa giải theo quy định trước khi khởi kiện.
2. Hồ sơ, thủ tục khởi kiện tranh chấp thừa kế đất đai
Khi không thể tự thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, người có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự.
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện
Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị một bộ hồ sơ khởi kiện, bao gồm:
- Đơn khởi kiện theo mẫu quy định.
- Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện, chẳng hạn căn cước công dân, chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu.
- Tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm.
- Các giấy tờ, tài liệu liên quan đến di sản thừa kế và quyền sử dụng đất đang có tranh chấp, nếu có.
Tùy từng vụ việc, người khởi kiện nên cung cấp những tài liệu liên quan để làm rõ nguồn gốc đất, người để lại di sản, quan hệ thừa kế, hiện trạng tài sản và yêu cầu phân chia di sản.
Trường hợp vì lý do khách quan mà người khởi kiện chưa thể nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn, người khởi kiện có thể nộp những tài liệu hiện có để chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Trong quá trình giải quyết vụ án, người khởi kiện thực hiện việc bổ sung hoặc giao nộp thêm tài liệu, chứng cứ theo yêu cầu của Tòa án.
Bước 2: Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền
Theo khoản 1 Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện có thể nộp đơn theo một trong các phương thức sau:
- Nộp trực tiếp tại Tòa án.
- Gửi đơn khởi kiện qua dịch vụ bưu chính.
- Gửi đơn trực tuyến bằng hình thức điện tử thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án, nếu đáp ứng điều kiện tiếp nhận theo quy định.
Người khởi kiện cần xác định đúng Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án. Việc xác định thẩm quyền phải căn cứ vào quy định tố tụng hiện hành, tính chất tranh chấp và các yếu tố liên quan đến nơi có bất động sản, nơi cư trú hoặc nơi làm việc của các bên trong trường hợp pháp luật quy định.
Bước 3: Tòa án tiếp nhận và thụ lý vụ án
Sau khi nhận được đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo, Tòa án xem xét điều kiện thụ lý vụ án theo quy định pháp luật.
Nếu vụ án đủ điều kiện thụ lý và người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí, Thẩm phán sẽ thông báo số tiền tạm ứng án phí để người khởi kiện thực hiện nghĩa vụ.
Theo trình tự được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được giấy báo của Tòa án, trừ trường hợp có quy định khác. Sau khi nộp tiền, người khởi kiện giao nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí cho Tòa án để làm căn cứ thụ lý vụ án.
Trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí theo quy định, việc thụ lý được thực hiện theo trình tự tương ứng.
Bước 4: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm
Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án tiến hành các thủ tục tố tụng cần thiết để giải quyết tranh chấp, bao gồm việc thu thập, xem xét chứng cứ, lấy lời khai và tiến hành hòa giải theo quy định nếu thuộc trường hợp phải hòa giải.
Đối với tranh chấp thừa kế đất đai, Tòa án có thể xem xét các vấn đề như:
- Xác định di sản thừa kế và nguồn gốc quyền sử dụng đất.
- Xác định những người có quyền hưởng di sản.
- Xem xét di chúc, nếu có, và tính hợp pháp của di chúc.
- Xác định phần di sản được hưởng của từng người thừa kế.
- Giải quyết yêu cầu chia di sản hoặc các yêu cầu liên quan khác thuộc phạm vi vụ án.
Theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm đối với vụ án dân sự thông thường là 04 tháng kể từ ngày thụ lý; đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan thì có thể được gia hạn theo điều kiện và thời hạn luật định.
Bước 5: Xét xử sơ thẩm
Nếu vụ án không được giải quyết trong giai đoạn chuẩn bị xét xử và đủ điều kiện đưa ra xét xử, Tòa án tiến hành phiên tòa sơ thẩm.
Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ và yêu cầu của các bên, Tòa án xem xét, quyết định việc phân chia di sản thừa kế và giải quyết các vấn đề có liên quan theo quy định pháp luật.
Bản án sơ thẩm có thể bị kháng cáo hoặc kháng nghị trong thời hạn và theo điều kiện do pháp luật tố tụng quy định.
Bước 6: Xét xử phúc thẩm và thi hành bản án
Nếu bản án sơ thẩm bị kháng cáo hoặc kháng nghị hợp lệ, vụ án có thể được giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.
Trường hợp bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, người được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành theo quy định.
3. Kết luận
Năm 2026, đối với tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, người có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP, thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã không phải là điều kiện khởi kiện đối với loại tranh chấp này.
Tuy nhiên, người dân cần xác định đúng bản chất tranh chấp để tránh nhầm lẫn với trường hợp tranh chấp đất đai phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã theo quy định pháp luật.
Nếu đang phát sinh tranh chấp về di sản thừa kế là nhà, đất, việc xác định đúng người thừa kế, phạm vi di sản, căn cứ hưởng thừa kế và thủ tục khởi kiện là những vấn đề quan trọng cần xem xét trước khi thực hiện các bước tiếp theo.
Công ty Luật TNHH New Key – Chi nhánh Khánh Hòa hỗ trợ tư vấn và giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến thừa kế, tranh chấp quyền sử dụng đất, phân chia di sản và thủ tục khởi kiện tại Nha Trang – Khánh Hòa.
Bạn có bất kỳ thắc mắc nào về pháp luật? Hãy inbox trực tiếp cho fanpage Luật New Key Nha Trang hoặc Luật Sư Nhật Hằng Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn!
Xem thêm các tin tức khác tại: Trang Tin Tức – Công ty Luật TNHH New Key
