Con bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng thừa kế không? Đây là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm, đặc biệt khi người để lại di sản qua đời và có con thành niên bị hạn chế về khả năng nhận thức, khả năng lao động hoặc không thể tự mình thực hiện các thủ tục liên quan đến tài sản.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, việc một người bị thiểu năng trí tuệ không đồng nghĩa với việc người đó mất quyền hưởng di sản thừa kế. Tùy từng trường hợp có di chúc, không có di chúc hoặc người con không được nhắc đến trong di chúc mà quyền hưởng thừa kế được xác định khác nhau.

Trong bài viết dưới đây, Công ty Luật TNHH New Key – Chi nhánh Khánh Hòa sẽ phân tích các trường hợp cụ thể để bạn đọc dễ dàng xác định quyền thừa kế của người con bị thiểu năng trí tuệ.

1. Con bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng thừa kế không?

Câu trả lời là có.

Việc một người bị thiểu năng trí tuệ không phải là căn cứ để đương nhiên loại người đó khỏi hàng thừa kế hoặc tước quyền hưởng di sản.

Quyền hưởng di sản sẽ được xác định dựa trên di chúc của người chết hoặc theo quy định của pháp luật về thừa kế.

Có thể xem xét quyền hưởng thừa kế của người con bị thiểu năng trí tuệ trong 03 trường hợp chính:

Người con bị thiểu năng trí tuệ có tên trong di chúc;
Người con bị thiểu năng trí tuệ không có tên trong di chúc;
Người chết không để lại di chúc.

1.1. Con bị thiểu năng trí tuệ có tên trong di chúc

Theo khoản 1 Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015, việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người lập di chúc.

Do đó, nếu trong di chúc, người để lại di sản xác định rõ người con bị thiểu năng trí tuệ được hưởng bao nhiêu phần di sản thì người con đó được nhận phần di sản theo nội dung di chúc, với điều kiện di chúc hợp pháp.

Trường hợp di chúc không xác định rõ phần di sản mà từng người thừa kế được hưởng thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trong đó có người con bị thiểu năng trí tuệ.

Như vậy, việc người con bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng bao nhiêu di sản trước hết phụ thuộc vào nội dung di chúc, nếu người này được chỉ định là người thừa kế.

Gia đình hoặc những người thừa kế khác không thể tự ý loại bỏ phần di sản mà người con được hưởng theo nội dung di chúc hợp pháp.

1.2. Con bị thiểu năng trí tuệ không có tên trong di chúc

Đây là trường hợp đặc biệt cần lưu ý.

Không phải cứ không có tên trong di chúc thì người con bị thiểu năng trí tuệ sẽ không được hưởng di sản.

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, có những người thừa kế vẫn được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Những người này bao gồm:

Con chưa thành niên;
Cha, mẹ;
Vợ, chồng;
Con thành niên mà không có khả năng lao động.

Theo đó, nếu người con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, người này thuộc trường hợp được pháp luật bảo vệ quyền hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Trừ trường hợp người đó từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người con thuộc trường hợp này vẫn được hưởng phần di sản theo quy định pháp luật.

Cụ thể, người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật.

Do đó, trong trường hợp người con bị thiểu năng trí tuệ không được ghi tên trong di chúc nhưng thuộc trường hợp con thành niên không có khả năng lao động, cần xem xét quyền hưởng di sản theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Đây là vấn đề quan trọng mà các thành viên trong gia đình cần lưu ý khi lập di chúc hoặc thực hiện thủ tục phân chia di sản.

1.3. Người mất không để lại di chúc

Trường hợp người để lại di sản không lập di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật.

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm:

Vợ;
Chồng;
Cha đẻ, mẹ đẻ;
Cha nuôi, mẹ nuôi;
Con đẻ;
Con nuôi của người chết.

Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Như vậy, nếu người con bị thiểu năng trí tuệ là con đẻ hoặc con nuôi của người chết thì vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Việc người con bị thiểu năng trí tuệ không làm mất quyền hưởng di sản của người này.

Ví dụ, người cha qua đời không để lại di chúc và có vợ cùng các con thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Nếu một trong những người con bị thiểu năng trí tuệ thì người con này vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

2. Người con bị thiểu năng trí tuệ nhận thừa kế cần làm gì?

Việc được xác định là người thừa kế và việc thực hiện thủ tục để xác lập quyền đối với tài sản thừa kế là hai vấn đề khác nhau.

Sau khi xác định người con có quyền hưởng di sản, gia đình cần thực hiện các thủ tục liên quan đến việc khai nhận hoặc phân chia di sản.

Đối với di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, cần thực hiện thủ tục theo quy định để xác lập quyền đối với tài sản.

Hồ sơ về cơ bản có thể bao gồm:

Phiếu yêu cầu công chứng;
Giấy tờ về tài sản như Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Sổ tiết kiệm…;
Giấy chứng tử của người để lại di sản;
Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế;
Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người hưởng thừa kế như giấy khai sinh;
Di chúc trong trường hợp thừa kế theo di chúc;
Một số giấy tờ khác có liên quan.

Trường hợp thừa kế theo pháp luật

Khi thừa kế theo pháp luật, hồ sơ thường gồm:

Phiếu yêu cầu công chứng;
Dự thảo hợp đồng nhận thừa kế di sản nếu có;
Giấy tờ về tài sản;
Giấy chứng tử của người mất;
Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế;
Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người hưởng thừa kế;
Các giấy tờ khác có liên quan.

Trường hợp thừa kế theo di chúc

Nếu di sản được chia theo di chúc, cần chuẩn bị:

Phiếu yêu cầu công chứng;
Giấy tờ về tài sản;
Di chúc;
Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế;
Giấy chứng tử của người để lại di sản;
Các giấy tờ khác có liên quan.

3. Người bị thiểu năng trí tuệ có thể tự mình thực hiện thủ tục nhận thừa kế không?

Đây là vấn đề cần được xem xét tùy thuộc vào tình trạng pháp lý cụ thể của người thừa kế.

Việc một người có vấn đề về nhận thức hoặc trí tuệ không đồng nghĩa với việc đương nhiên mất năng lực hành vi dân sự. Cần căn cứ vào quyết định của Tòa án về tình trạng năng lực hành vi dân sự của người đó để xác định cách thức thực hiện giao dịch, thủ tục liên quan đến di sản.

Do đó, gia đình không nên tự ý bỏ qua quyền lợi của người con chỉ vì người này bị thiểu năng trí tuệ.

Trong trường hợp người thừa kế không thể tự mình thực hiện các giao dịch liên quan đến di sản, cần xác định người đại diện hoặc người thực hiện thủ tục theo đúng quy định của pháp luật dân sự.

Đặc biệt, đối với di sản là nhà đất, việc khai nhận, phân chia, chuyển quyền hoặc định đoạt tài sản cần được thực hiện đúng quy định để tránh phát sinh tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình.

4. Thủ tục nhận thừa kế nhà đất thực hiện như thế nào?

Sau khi xác định đầy đủ những người có quyền hưởng di sản, các bên có thể thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo quy định.

Thông thường, quá trình thực hiện gồm các bước cơ bản:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Các đồng thừa kế chuẩn bị giấy tờ nhân thân, giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, giấy tờ về tài sản và di chúc nếu có.

Bước 2: Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng

Các bên thực hiện thủ tục công chứng văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo trường hợp cụ thể.

Bước 3: Niêm yết việc thụ lý công chứng

Việc niêm yết được thực hiện nhằm bảo đảm quyền lợi của những người có liên quan và hạn chế tranh chấp về sau.

Bước 4: Công chứng văn bản về thừa kế

Nếu hết thời gian niêm yết mà không có khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp thuộc trường hợp phải xử lý thì tổ chức hành nghề công chứng tiến hành công chứng văn bản theo quy định.

Bước 5: Thực hiện thủ tục đăng ký quyền đối với tài sản

Sau khi có văn bản thừa kế được công chứng, người được hưởng di sản thực hiện thủ tục đăng ký quyền đối với tài sản tại cơ quan có thẩm quyền.

Đối với nhà đất, cần thực hiện thủ tục đăng ký biến động, sang tên theo quy định pháp luật đất đai.

5. Có được tự ý chia hoặc bán phần thừa kế của người con bị thiểu năng trí tuệ không?

Không nên tự ý thực hiện.

Nếu người con bị thiểu năng trí tuệ là người có quyền hưởng di sản thì phần quyền tài sản của người này cần được bảo đảm theo quy định pháp luật.

Các thành viên khác trong gia đình không thể chỉ vì người con gặp hạn chế về trí tuệ mà tự ý lấy, chuyển nhượng hoặc định đoạt phần tài sản mà người này được hưởng.

Đặc biệt, nếu di sản là nhà đất, việc định đoạt tài sản cần được thực hiện đúng quy định về người có quyền, người đại diện và điều kiện thực hiện giao dịch.

Nếu có tranh chấp về việc xác định người thừa kế hoặc quyền hưởng di sản, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định pháp luật.

6. Cần lưu ý gì khi chia thừa kế cho người con bị thiểu năng trí tuệ?

Đối với những gia đình có người thừa kế bị thiểu năng trí tuệ, cần đặc biệt lưu ý:

Xác định chính xác người có quyền hưởng di sản;
Kiểm tra di chúc có hợp pháp hay không;
Xác định người con có thuộc trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc hay không;
Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
Không tự ý loại người thừa kế khỏi việc phân chia di sản;
Xác định đúng người đại diện trong trường hợp người thừa kế không thể tự mình thực hiện giao dịch;
Thực hiện đúng thủ tục công chứng và đăng ký quyền đối với tài sản sau khi nhận thừa kế.

Kết luận

Con bị thiểu năng trí tuệ vẫn có thể được hưởng thừa kế. Việc người này có được hưởng di sản, hưởng bao nhiêu và thực hiện quyền đối với tài sản như thế nào phải căn cứ vào di chúc, hàng thừa kế và các quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Đặc biệt, nếu người con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, cần xem xét quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Nếu gia đình đang có tranh chấp hoặc chưa thống nhất được việc chia di sản, việc xác định đúng quyền thừa kế ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp kéo dài.

Công ty Luật TNHH New Key – Chi nhánh Khánh Hòa hỗ trợ tư vấn các vấn đề liên quan đến thừa kế, khai nhận di sản, phân chia di sản, tranh chấp thừa kế nhà đất và thủ tục sang tên tài sản thừa kế.

Bạn có bất kỳ thắc mắc nào về pháp luật? Hãy inbox trực tiếp cho fanpage Luật New Key Nha Trang hoặc Luật Sư Nhật Hằng Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn!

Xem thêm các tin tức khác tại: Trang Tin Tức – Công ty Luật TNHH New Key