Thấy người bị tai nạn không cứu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong đời sống xã hội, việc thấy người bị tai nạn không cứu không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là hành vi có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự và hành chính. Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về trách nhiệm của cá nhân khi chứng kiến người khác trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Bài viết dưới đây sẽ phân tích khái niệm, chế tài xử lý, cũng như thủ tục tố giác, khởi tố và vai trò luật sư trong việc giải quyết hành vi này.

1. Hành vi không cứu giúp người bị nạn được pháp luật quy định là gì?

Hành vi không cứu giúp người bị nạn được hiểu là việc một người chứng kiến người khác trong tình trạng nguy hiểm tính mạng (tai nạn giao thông, hỏa hoạn, đuối nước, sập nhà…) nhưng không thực hiện bất kỳ hành động nào để hỗ trợ, mặc dù có điều kiện giúp đỡ.

Hành động “không cứu giúp” có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như:

Không gọi cấp cứu 115;
Không báo cho cơ quan công an, chính quyền địa phương;
Không trực tiếp hỗ trợ bằng các biện pháp sơ cứu trong khả năng của mình.

Ví dụ: Anh A chứng kiến chị B bị tai nạn giao thông, nằm bất tỉnh giữa đường. Thay vì gọi xe cứu thương hoặc báo công an, anh A bỏ đi mà không làm gì. Trong trường hợp chị B tử vong, hành vi của anh A có thể bị xử lý hình sự.

2. Khung phạt tù đối với hành vi thấy người bị tai nạn không cứu

Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 quy định cụ thể tại Điều 132 về Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng như sau:

“Điều 132. Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng

Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Người không cứu giúp là người đã vô ý gây ra tình trạng nguy hiểm;
b) Người không cứu giúp là người mà theo pháp luật hay nghề nghiệp có nghĩa vụ phải cứu giúp.
Phạm tội dẫn đến hậu quả 02 người trở lên chết, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.
Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

Như vậy, mức phạt phụ thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi:

Khung	Mức phạt	Trường hợp áp dụng
Khung 1	Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm, hoặc tù 3 tháng – 2 năm	Không cứu giúp khiến nạn nhân chết
Khung 2	Tù 1 – 5 năm	Người không cứu giúp chính là người gây ra tình trạng nguy hiểm, hoặc có nghĩa vụ phải cứu giúp
Khung 3	Tù 3 – 7 năm	Không cứu giúp dẫn đến 02 người trở lên chết
Hình phạt bổ sung	Cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề 1 – 5 năm	Tùy theo quyết định của Tòa án

3. Phạt tiền hành vi không cứu giúp người bị nạn

Không phải mọi trường hợp đều xử lý hình sự. Nếu hành vi không cứu giúp chưa đến mức nghiêm trọng, người vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính.

Theo điểm a khoản 7 Điều 11 Nghị định 100/2019/NĐ-CP:

Cá nhân: phạt từ 500.000 đồng – 1.000.000 đồng;
Tổ chức: phạt từ 1.000.000 đồng – 2.000.000 đồng.

Trường hợp áp dụng: Người chứng kiến tai nạn giao thông nhưng không cứu giúp, dù có yêu cầu.

4. Tố cáo hành vi không cứu giúp người bị nạn

Người dân có thể tố cáo hành vi không cứu giúp người bị nạn đến cơ quan công an. Căn cứ Khoản 3 Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015:

“Điều 145. Trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố:
a) Cơ quan điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo thẩm quyền điều tra của mình;
b) Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo thẩm quyền điều tra của mình;
c) Viện kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục.”

Ngoài ra, theo Thông tư 126/2020/TT-BCA, công an xã, phường, thị trấn cũng có thẩm quyền tiếp nhận tố giác.

5. Thủ tục khởi tố hành vi không cứu giúp người bị nạn

Quy trình khởi tố được tiến hành theo Bộ luật Tố tụng Hình sự, gồm 3 bước:

Bước 1: Tiếp nhận tin báo, tố giác
Cơ quan điều tra tiếp nhận từ cá nhân, tổ chức, phương tiện truyền thông hoặc kiến nghị khởi tố.
Bước 2: Kiểm tra, xác minh thông tin
Trong 20 ngày phải xác minh, trường hợp phức tạp có thể kéo dài tối đa 2 tháng.
Bước 3: Ra quyết định
Nếu có dấu hiệu tội phạm → ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.
Nếu không có căn cứ → quyết định không khởi tố và thông báo cho người tố giác.

6. Luật sư tư vấn Điều 132 Bộ luật Hình sự

Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nạn nhân và thân nhân, đồng thời bào chữa cho bị can/bị cáo trong các vụ án liên quan đến Điều 132 BLHS. Dịch vụ tư vấn bao gồm:

Đánh giá tình huống pháp lý và khả năng khởi tố;
Hướng dẫn thu thập chứng cứ, lời khai nhân chứng;
Soạn thảo đơn tố giác, đơn yêu cầu khởi tố;
Đại diện tham gia trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử;
Bảo vệ quyền lợi hợp pháp tại phiên tòa;
Tư vấn các thủ tục sau bản án.

Kết luận

Hành vi không cứu giúp người bị nạn không chỉ vi phạm chuẩn mực đạo đức mà còn là hành vi có thể bị xử lý hình sự hoặc hành chính theo quy định pháp luật Việt Nam. Người dân cần ý thức rõ trách nhiệm của mình, không chỉ để tránh bị xử phạt mà quan trọng hơn là để bảo vệ tính mạng, sự an toàn của cộng đồng.