Bị cáo cố tình không đến tham dự phiên tòa sẽ bị xử lý như thế nào?

Thực tế có nhiều trường hợp bị cáo cố tình không đến tham dự phiên tòa, né tránh việc xét xử. Vậy pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này? Hậu quả pháp lý sẽ ra sao nếu bị cáo không chấp hành giấy triệu tập của Tòa án?

Bài viết dưới đây của Luật New Key Khánh Hòa sẽ phân tích cụ thể theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 (BLTTHS 2015).

Bị cáo cố tình không đến tham dự phiên tòa sẽ bị xử lý như thế nào?

1. Bị cáo là ai?

Theo Điều 61 BLTTHS 2015, bị cáo là người hoặc pháp nhân thương mại đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Trong đó:

Đối với cá nhân: bị cáo là người bị Viện kiểm sát truy tố và Tòa án thụ lý xét xử.
Đối với pháp nhân thương mại: quyền và nghĩa vụ của bị cáo sẽ do người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thực hiện.

Việc xác định tư cách bị cáo rất quan trọng vì từ đó gắn liền với quyền và nghĩa vụ trong phiên tòa, bao gồm cả nghĩa vụ phải có mặt theo triệu tập.

2. Nghĩa vụ có mặt của bị cáo tại phiên tòa

Khoản 3 Điều 61 BLTTHS 2015 quy định rõ:

“Bị cáo có nghĩa vụ:
a) Có mặt theo giấy triệu tập của Tòa án. Trường hợp vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị áp giải; nếu bỏ trốn thì bị truy nã;
b) Chấp hành quyết định, yêu cầu của Tòa án.”

Như vậy, việc có mặt tại phiên tòa là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Nếu cố tình vắng mặt thì bị cáo sẽ phải đối mặt với biện pháp cưỡng chế.

3. Áp giải bị cáo khi vắng mặt không lý do chính đáng

Căn cứ Điểm k Khoản 1 Điều 4 BLTTHS 2015, áp giải được hiểu là:

“Việc cơ quan có thẩm quyền cưỡng chế người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo đến địa điểm tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử.”

Điều này có nghĩa là:

Nếu bị cáo đã được triệu tập hợp lệ nhưng vẫn cố tình vắng mặt, Tòa án có thể ra lệnh áp giải.
Lực lượng công an sẽ tiến hành cưỡng chế đưa bị cáo đến phiên tòa.

Biện pháp này nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch và đúng tiến độ tố tụng.

4. Trường hợp được vắng mặt tại phiên tòa

Không phải mọi sự vắng mặt của bị cáo đều trái pháp luật. Điều 290 BLTTHS 2015 quy định rõ các trường hợp ngoại lệ:

Nếu bị cáo vắng mặt vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan, Tòa án phải hoãn phiên tòa.
Trường hợp bị cáo bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo, Hội đồng xét xử có thể tạm đình chỉ vụ án cho đến khi bị cáo khỏi bệnh.

Bệnh hiểm nghèo được hiểu là những bệnh nguy hiểm đến tính mạng như: ung thư giai đoạn cuối, HIV/AIDS giai đoạn cuối, lao nặng… Việc xác định phải do bệnh viện cấp tỉnh trở lên kết luận.

Như vậy, chỉ khi có lý do bất khả kháng, chính đáng thì bị cáo mới được phép vắng mặt tại phiên tòa.

5. Hậu quả pháp lý khi bị cáo cố tình không đến tham dự phiên tòa

Có nhiều tình huống pháp luật đặt ra:

5.1. Bị cáo vắng mặt không lý do chính đáng

Tòa án có thể ra quyết định áp giải.
Nếu bị cáo bỏ trốn, Cơ quan điều tra sẽ tiến hành truy nã theo quy định.

5.2. Trường hợp tạm ngừng hoặc hoãn phiên tòa

Theo Điều 297 BLTTHS 2015:

Nếu bị cáo vì lý do sức khỏe mà không thể tham gia ngay, Hội đồng xét xử có thể tạm ngừng phiên tòa (tối đa 5 ngày).
Nếu sau thời gian tạm ngừng mà vẫn không thể tiếp tục xét xử thì buộc phải hoãn phiên tòa.
Thời hạn hoãn phiên tòa sơ thẩm không quá 30 ngày kể từ ngày ra quyết định hoãn.

5.3. Xét xử vắng mặt bị cáo

Khoản 2 Điều 290 BLTTHS 2015 cho phép Tòa án xét xử vắng mặt bị cáo trong các trường hợp:

Bị cáo đã trốn và việc truy nã không có kết quả;
Bị cáo đang ở nước ngoài, không thể triệu tập;
Bị cáo có đơn xin xét xử vắng mặt và được Hội đồng xét xử chấp nhận;
Việc vắng mặt không ảnh hưởng đến quá trình xét xử.

Đây là cơ chế đảm bảo quyền xét xử của Tòa án không bị trì hoãn vô thời hạn do sự vắng mặt cố ý của bị cáo.

6. Trách nhiệm pháp lý bổ sung đối với bị cáo bỏ trốn

Trong trường hợp bị cáo bỏ trốn để né tránh xét xử, ngoài việc bị truy nã, người này có thể đối diện với:

Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), vì có hành vi cản trở hoạt động tố tụng.
Có thể bị xem xét khởi tố về tội không chấp hành án hoặc chống người thi hành công vụ nếu có hành vi chống đối.

Điều này thể hiện quan điểm của pháp luật: không để bị cáo lợi dụng sự vắng mặt để kéo dài hoặc trốn tránh việc xét xử.

7. Kết luận – Bị cáo cần tuân thủ nghĩa vụ có mặt tại phiên tòa

Qua các phân tích trên, có thể thấy:

Bị cáo có nghĩa vụ bắt buộc phải tham dự phiên tòa.
Nếu cố tình vắng mặt, Tòa án có quyền áp giải hoặc truy nã.
Chỉ khi có lý do bất khả kháng, khách quan hoặc mắc bệnh hiểm nghèo thì bị cáo mới được xem xét vắng mặt.
Trong một số trường hợp đặc biệt, Tòa án có thể xét xử vắng mặt bị cáo để đảm bảo tiến độ giải quyết vụ án.

8. Dịch vụ tư vấn pháp lý tại Luật New Key Khánh Hòa

Các vụ án hình sự thường có tính chất phức tạp, liên quan trực tiếp đến quyền tự do, tính mạng, tài sản và uy tín của bị cáo. Do đó, việc có luật sư đồng hành là vô cùng quan trọng.

Luật New Key Khánh Hòa cung cấp dịch vụ:

Tư vấn quyền và nghĩa vụ của bị can, bị cáo trong quá trình tố tụng.
Tham gia bào chữa tại phiên tòa để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị cáo.
Hỗ trợ gia đình bị cáo trong việc khiếu nại, kháng cáo hoặc các thủ tục liên quan.

Nếu bạn hoặc người thân đang trong tình huống bị triệu tập nhưng có lý do bất khả kháng không thể tham dự phiên tòa, hãy liên hệ ngay với Luật New Key Khánh Hòa để được hỗ trợ kịp thời.