Ký giấy bán đất khi say rượu, hợp đồng có hiệu lực không?

Một trong những trường hợp gây nhiều tranh cãi là ký giấy bán đất khi say rượu, không tỉnh táo. Liệu hợp đồng như vậy có hiệu lực không? Người ký có thể yêu cầu hủy bỏ hợp đồng hay lấy lại tài sản đã chuyển nhượng không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích dựa trên quy định Bộ luật Dân sự 2015 và một tình huống thực tế.

1. Thực tế tranh chấp khi ký giấy bán đất khi say rượu

Bố mẹ để lại cho hai anh em một thửa đất diện tích 200m². Gần đây có dự án đi qua nên có nhiều người đến hỏi mua. Người anh muốn bán để lấy vốn mở quán cà phê nhưng người em không đồng ý.

Trong một lần giỗ, người anh đã cho em uống rượu say, sau đó lừa ký vào hợp đồng bán thửa đất thừa kế. Vài ngày sau, người em phát hiện có người lạ đến cắm cọc, chuẩn bị xây dựng trên đất. Người em băn khoăn: “Tôi có thể lấy lại đất được không, hợp đồng ký trong lúc say có hiệu lực không?”

2. Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự (trong đó có hợp đồng) chỉ có hiệu lực khi:

Người tham gia có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp;
Việc tham gia giao dịch là hoàn toàn tự nguyện;
Mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
Hình thức giao dịch đúng với quy định pháp luật.

Như vậy, tính tự nguyện và khả năng nhận thức, làm chủ hành vi là điều kiện tiên quyết.

3. Giao dịch dân sự vô hiệu do không làm chủ hành vi

Điều 128 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Người có năng lực hành vi dân sự nhưng đã xác lập giao dịch vào đúng thời điểm không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu.”

Rượu, bia và chất kích thích có thể làm người sử dụng mất khả năng kiểm soát hành vi, không còn tỉnh táo. Nếu tại thời điểm ký hợp đồng, người ký bị say, không tự nguyện thì hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu.

4. Phân tích tình huống trên

Người em ký hợp đồng trong tình trạng say rượu, không tỉnh táo;
Việc ký hợp đồng không xuất phát từ ý chí tự nguyện;
Điều kiện về hiệu lực của giao dịch dân sự (Điều 117 BLDS) đã bị vi phạm.

Do đó, có cơ sở để xác định hợp đồng này không có hiệu lực pháp luật.

5. Người bị hại cần làm gì?

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, người em cần:

(1) Thu thập chứng cứ

Người làm chứng (họ hàng, bạn bè có mặt hôm giỗ, biết việc bị ép ký khi đang say).
Hình ảnh, video, ghi âm, lời khai chứng minh tình trạng say rượu.
Bản hợp đồng và các tài liệu liên quan.

(2) Khởi kiện tại Tòa án

Gửi đơn khởi kiện đến Tòa án nhân dân nơi có bất động sản để yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu.
Trong đơn cần viện dẫn Điều 117 và Điều 128 BLDS 2015.

(3) Hậu quả pháp lý khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu (Điều 131 BLDS 2015)

Các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận: nếu đất đã giao thì phải trả lại; nếu tiền đã nhận thì phải hoàn lại.
Nếu có thiệt hại phát sinh, bên có lỗi phải bồi thường.

6. Lưu ý quan trọng

Không phải cứ ký hợp đồng khi có sử dụng rượu bia thì hợp đồng đương nhiên vô hiệu. Người yêu cầu phải chứng minh rằng tại thời điểm ký mình không còn khả năng nhận thức, điều khiển hành vi.
Nếu chỉ uống ít rượu, vẫn tỉnh táo, vẫn đọc và hiểu được nội dung hợp đồng thì hợp đồng vẫn có hiệu lực pháp luật.
Trong trường hợp có dấu hiệu lừa dối, ép buộc, người ký còn có thể yêu cầu Tòa án xem xét giao dịch vô hiệu do bị lừa dối, cưỡng ép theo Điều 127 BLDS 2015.

7. Kết luận

Ký hợp đồng trong lúc say rượu có thể dẫn đến hợp đồng vô hiệu nếu chứng minh được rằng người ký không nhận thức và không làm chủ được hành vi của mình. Trong tình huống nêu trên, người em hoàn toàn có cơ hội lấy lại quyền sử dụng thửa đất thừa kế nếu nhanh chóng thu thập chứng cứ và khởi kiện tại Tòa án.

Việc hiểu rõ quy định pháp luật giúp mỗi cá nhân bảo vệ tài sản hợp pháp của mình và tránh bị lợi dụng trong những hoàn cảnh tương tự.