Tư vấn ngay:
Phạm tội do lạc hậu có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định. Tuy nhiên, người dân tộc thiểu số, người có trình độ học vấn thấp hoặc thiếu hiểu biết pháp luật không đương nhiên được áp dụng tình tiết này. Việc xem xét cần căn cứ vào nguyên nhân khách quan dẫn đến sự lạc hậu và hoàn cảnh cụ thể của người phạm tội.
1. Phạm tội do lạc hậu được hiểu như thế nào?
Theo khoản 12 Điều 2 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, tình tiết “phạm tội do lạc hậu” được quy định tại điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Theo đó, phạm tội do lạc hậu là trường hợp người phạm tội có nhận thức, trình độ thấp kém, dẫn đến việc không nhận thức đầy đủ tính chất nghiêm trọng của hành vi do mình gây ra hoặc không theo kịp đà tiến bộ, phát triển chung của xã hội.
Tuy nhiên, chỉ áp dụng tình tiết giảm nhẹ “phạm tội do lạc hậu” khi sự lạc hậu xuất phát từ nguyên nhân khách quan.
Nghị quyết nêu một số nguyên nhân có thể được xem xét, chẳng hạn:
- Do điều kiện đời sống xã hội nên không hiểu biết hoặc kém hiểu biết về pháp luật.
- Không được học tập.
- Không có điều kiện thực tế để nhận biết điều đúng, điều sai trong cuộc sống.
Như vậy, để được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ này, cần có căn cứ cho thấy sự hạn chế về nhận thức, trình độ của người phạm tội xuất phát từ những nguyên nhân khách quan và có liên quan đến hành vi phạm tội.
2. Người dân tộc thiểu số phạm tội có đương nhiên được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự do lạc hậu không?
Câu trả lời là không.
Việc một người thuộc dân tộc thiểu số, có trình độ học vấn thấp hoặc sinh sống tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự do lạc hậu.
Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP, cần xem xét người phạm tội có thực sự thực hiện hành vi phạm tội do nhận thức, trình độ thấp kém hay không; đồng thời, sự lạc hậu đó có xuất phát từ nguyên nhân khách quan như không được học tập, thiếu điều kiện tiếp cận kiến thức pháp luật hoặc không có điều kiện thực tế để nhận biết đúng, sai hay không.
Do đó, yếu tố dân tộc hoặc nơi cư trú không phải là căn cứ duy nhất để xác định tình tiết giảm nhẹ này. Việc áp dụng phải dựa trên hoàn cảnh cụ thể và các điều kiện theo quy định pháp luật.
3. Ví dụ về trường hợp được áp dụng tình tiết giảm nhẹ do lạc hậu
Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP đưa ra ví dụ về Sùng Văn A, là người dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, nơi vẫn còn phong tục bắt vợ từ sớm.
A đã bắt chị Vàng Thị B, 14 tuổi, về làm vợ khi không có sự đồng thuận của chị B, dẫn đến việc chị B có con khi mới 15 tuổi.
Theo ví dụ được nêu trong Nghị quyết, trường hợp này, Sùng Văn A được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “phạm tội do lạc hậu” quy định tại điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Ví dụ trên cho thấy việc xem xét tình tiết giảm nhẹ không chỉ dựa vào việc người phạm tội thuộc dân tộc thiểu số, mà còn gắn với điều kiện sống, phong tục tại địa phương và nguyên nhân khách quan dẫn đến sự lạc hậu theo hướng dẫn của Nghị quyết.
4. Căn cứ pháp lý về tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự do lạc hậu
Điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự quy định “phạm tội do lạc hậu” là một trong các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Khi xem xét áp dụng tình tiết này, cần đối chiếu với hướng dẫn tại khoản 12 Điều 2 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP, đặc biệt là hai yếu tố:
- Người phạm tội có nhận thức, trình độ thấp kém dẫn đến việc không nhận thức đầy đủ tính chất nghiêm trọng của hành vi hoặc không theo kịp sự phát triển chung của xã hội.
- Sự lạc hậu phải xuất phát từ nguyên nhân khách quan, chẳng hạn không được học tập, hạn chế điều kiện tiếp cận pháp luật hoặc không có điều kiện thực tế để nhận biết đúng, sai.
Việc xác định có áp dụng tình tiết giảm nhẹ hay không cần căn cứ vào tài liệu, chứng cứ và hoàn cảnh cụ thể của vụ án, không thể chỉ dựa trên nhận định chung về trình độ học vấn, dân tộc hoặc nơi sinh sống của người phạm tội.
Kết luận
Người phạm tội có thể được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự do lạc hậu nếu đáp ứng các điều kiện theo điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn tại khoản 12 Điều 2 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP.
Tuy nhiên, người dân tộc thiểu số hoặc người có trình độ học vấn thấp không đương nhiên được hưởng tình tiết giảm nhẹ này. Điều quan trọng là phải có căn cứ cho thấy sự lạc hậu xuất phát từ nguyên nhân khách quan và phù hợp với nội dung quy định pháp luật.
Công ty Luật TNHH New Key – Chi nhánh Khánh Hòa hỗ trợ tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến vụ án hình sự, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và quyền, nghĩa vụ của người bị buộc tội theo quy định pháp luật.
Bạn có bất kỳ thắc mắc nào về pháp luật? Hãy inbox trực tiếp cho fanpage Luật New Key Nha Trang hoặc Luật Sư Nhật Hằng Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn!
Xem thêm các tin tức khác tại: Trang Tin Tức – Công ty Luật TNHH New Key
